'Zonder ingrijpen nu hebben we straks niet genoeg drinkwater'
In Nederland zijn we gewend aan betaalbaar drinkwater van topkwaliteit, maar om dat ook in de toekomst zo te houden is nu actie nodig. De gevolgen van klimaatverandering, waterverontreiniging en bevolkingsgroei voor de drinkwatervoorziening zijn namelijk ingrijpend. Om ook op de lange termijn verzekerd te zijn van voldoende, schoon en betaalbaar drinkwater moet nu al worden ingegrepen in het zoetwatersysteem, is er extra ruimte nodig voor de drinkwatervoorziening en moeten overheden veel daadkrachtiger invulling geven aan hun verantwoordelijkheid voor het drinkwater. Dat concludeert de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur in zijn advies ‘Zorg voor water: de toekomst van ons drinkwater als gezamenlijke opgave’ dat vandaag is aangeboden aan minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
Pak de problemen aan bij de bron
Drinkwaterbedrijven moeten steeds méér produceren, omdat de bevolking en de economie groeien. De belangrijkste bron voor dat drinkwater is het zoetwatersysteem, dat wil zeggen het geheel van al het grondwater, de sloten, rivieren, meren. Maar dat zoetwater raakt steeds verder vervuild door allerlei stoffen, waaronder pfas en pesticiden. En door klimaatverandering is het vaker heel droog waardoor er (te) weinig water in het systeem is. De raad acht het voor de toekomst onvermijdelijk dat deze bron op orde wordt gebracht door te zorgen voor een gezond zoetwatersysteem. Dat betekent vervuiling aanpakken en water langer vasthouden. De ingrepen die dat vraagt overstijgen echter de verantwoordelijkheid en mogelijkheden van individuele drinkwaterbedrijven. De rijksoverheid en medeoverheden zullen daarom samen met hen aan de slag moeten.
Rijksverantwoordelijkheid is niet vrijblijvend
De minister van IenW moet als stelstelverantwoordelijke het initiatief nemen om met betrokken partijen (alle overheden én drinkwaterbedrijven) tot een brede drinkwaterstrategie te komen. Deze nationale drinkwaterstrategie bevat de ruimtereserveringen voor een toekomstbestendige drinkwatervoorziening in Nederland. Bovendien legt de strategie de wijze van samenwerking tussen overheden en drinkwaterbedrijven vast en de manier van financieren. De strategie is niet vrijblijvend. De raad adviseert de rijksoverheid om financieel deel te nemen in de drinkwaterbedrijven. Op die manier kan het Rijk bijdragen aan de noodzakelijke investeringen én zorgen voor meer sturing en coördinatie over de verzorgingsgebieden van de drinkwaterbedrijven heen.
Laat de prijs van drinkwater op een eerlijke manier stijgen
Nederlanders gebruiken relatief veel drinkwater en betalen er relatief weinig voor. Tegelijkertijd lukt het, ondanks diverse campagnes van drinkwaterbedrijven en de overheid, niet om het drinkwatergebruik te doen afnemen. Ook zorgvuldig omgaan met drinkwater en waterbesparing is echter een cruciaal element van een toekomstbestendige drinkwatervoorziening. De drinkwatertarieven zullen moeten stijgen om de toenemende investeringen in de drinkwatervoorziening te kunnen bekostigen én om besparing van drinkwater te realiseren. Dat moet op een rechtvaardige manier gebeuren. De raad adviseert daarom om betaling volledig naar gebruik (variabel maken van het vastrecht) en een hoog tarief voor excessief gebruik in te voeren.