Rechtbank legt dwangsommen op aan Dienst Toeslagen voor te trage hersteloperatie

Utrecht

De rechtbank Midden-Nederland blijft dwangsommen opleggen aan de Dienst Toeslagen in zaken waarin gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire wachten op een besluit over de compensatie van hun werkelijke schade. 'De rechtbank wijkt hiermee af van de nieuwe lijn van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarbij juist geen dwangsommen meer worden opgelegd', zo meldt de rechtbank vandaag.

'Besluitvorming volledig vastgelopen'

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft in haar uitspraak van 3 juni 2026 geconstateerd dat de besluitvorming van de Dienst Toeslagen om ouders voor hun werkelijke schade te compenseren volledig is vastgelopen. De zeer hoge dwangsommen die de Dienst Toeslagen moet betalen, leiden er niet toe dat er sneller beslist wordt. Daarnaast komt de Dienst Toeslagen op grote schaal rechterlijke uitspraken, waarin termijnen zijn opgelegd, niet na. De Raad van State bepaalde in maart 2025 een beslistermijn van 60 weken voor andere beslissingen in het kader van de hersteloperatie.

'Teruggevallen op standaard beslistermijn van 2 weken'

Maar die termijn, die de rechtbank ook aanhield in dit soort zaken, blijkt inmiddels niet realistisch. De Raad van State ziet in de uitspraak van 3 juni geen mogelijkheid om vast te stellen welke termijn niet onnodig lang is, maar ook niet onrealistisch kort. Daarom wordt weer teruggevallen op de standaard beslistermijn van 2 weken vanaf de uitspraak van de rechter. De Raad van State oordeelde verder dat het bij de huidige stand van zaken averechts werkt om daarbij dwangsommen op te leggen aan de Dienst Toeslagen. De huidige praktijk rondom besluitvorming is zodanig ontspoord, dat het niet zinvol is om een financiële prikkel op te leggen, aldus de Raad van State.

Houvast

De rechtbank herkent de problemen in de besluitvorming bij de Dienst Toeslagen, maar de wet geeft de bestuursrechter niet de mogelijkheid om aan een bestuursorgaan géén dwangsom op te leggen in een procedure over niet tijdig beslissen. Zonder dwangsom hebben de ouders geen mogelijkheden meer om af te dwingen dat een rechterlijke uitspraak wordt nageleefd en dat is juist een belangrijk rechtsbeginsel. De rechtbank twijfelt er ook aan of de oplossing die de Raad van State nu kiest, ertoe leidt dat ouders minder vaak naar de rechter stappen om besluitvorming af te dwingen. Het is de ervaring van de rechtbank dat ouders vooral duidelijkheid of enige houvast willen over het moment waarop zij een besluit kunnen verwachten.

Tegenspraak

De rechtbank realiseert zich dat het uitzonderlijk is om de lijn die de hoogste rechter heeft uitgezet niet te volgen. Maar de Afdeling bestuursrechtspraak heeft juist naar aanleiding van de Toeslagenaffaire- U verlaat Rechtspraak.nl gewezen op het belang van tegenspraak, dialoog en het signaleren van knelpunten. De rechtbank bepaalt in deze drie zaken een beslistermijn van 66 weken na het verstrijken van de wettelijke beslistermijn van 52 weken, op basis van de huidige informatie over de doorlooptijden bij de Dienst Toeslagen. Als die termijn niet wordt gehaald, moet de Dienst Toeslagen aan de ouders een dwangsom van €50 per dag betalen, met een maximum van €15.000.